Kroniek van Helden

1713
 20 mei.  Generael Luitenant Vrijheer van Heyden en de geheime regeringsraad en vicekanselier Hymmen kondigen aan dat door het verdrag van Utrecht Helden onder gezag van de koning van Pruisen staat. Schepenen moeten de eed van trouw afleggen. Schepenen stellen dat ze voordien alleen de eed aflegden t.o. de plaatselijke heer.
(12)

Pruisische tijd.
1714
Tot 1794 staat Helden onder Pruisisch bewind.Eerst van koning Frederik Wilhelm I.
Na een oorlog van 13 jaar wordt uiteindelijk het Spaanse Overkwartier van Gelre  verdeeld tussen Oostenrijk, De Staten Generaal der Verenigde Provinciën (Holland) en Pruisen.

Helden komt te behoren tot Pruisen. De 80 jaar dat Helden tot Pruisen behoort wordt gekenmerkt door een steeds grotere invloed van het centraal gezag.
Zo wordt onder meer de gemeente in kaart gebracht om zo ook de Koninklijke tiendrechten vast te stellen.
Pruisen voert een actieve economische- en bevolkingspolitiek. Het ontginnen van de vele woeste gronden wordt bevorderd evenals de handel en nijverheid.
Ook volksgezondheid en onderwijs, verbetering van wegen en brandveiligheid vormen onderdeel van het beleid.
1716 27 januari. In 3 vacante schepenplaatsen worden benoemd en vereed: Jan Beeren, Gerart Jaecken, zoon van Lins Jaec­ken, en Peter Gommans, zoon van Jan.
Voor iedere vacante plaats waren drie personen voorgedragen. (12)

1716


 16 juli Roermond - Gehuwd: Joannes Franciscus de Wagenar [ged. Roermond 1-6-1687, zn. van Joannes Josephus Wagenaer en Anna Elisabetha Adenauer], scholtis te Helden, en Anna Elisabetha Dispa [ged. Roermond 2-3-1688, overl. ald. 29-1-1719, dr. van Michael de Spaa en Elisabetha van Kessel]. Getuigen: Ernestus de Wagenar, Michael Dispa, vrouwe Maria Anna Dispa en vrouwe Ursula de Wagenar.

DTB-registers St.-Christoffelparochie Roermond.

Uit dit huwelijk:
1. Joannes Josephus de Wageneer, ged. Roermond 19-6-1717 (get. Joannes Josephus de Wagenar, scholtis, en Elisabetha van Kessel).
2. Theresia Elisabetha Antonia de Wagener, ged. Roermond 28-1-1719 (get. Michael Dispa en Anna Elisabetha Adenauer).

1718 19 september.  Michiel Smolders, zoon van de schepen Peter Smolders, voor levenslang benoemd tot secretaris der Heerlijkheid. Hij zal de functie nooit zelf vervullen.
Hij laat zich eerst door Willem van Knippenbergh, en later door Peter Jurgens vervangen. Zij zijn dan substituut-secretaris.
1720 28 mei. Overeenkomst tussen Helden en Meijel in verband met eigendom en gebruik van de Peel. 
1721

"Peter Juriens geswooren lantmeter meet in november voor den Heere Baron de Neerijssche en Macken, Heere tot Helden etc. :

Den Hoff genaemt de Start groot 27 morgen 20 roeden.
Den Hoff van Heijn Heijnen groot 40 morgen 54 roeden.
Den Hoff van het Kasteel groot 45 morgen 16 roeden.
Het busken met de drijssen daer de heijsters op geplant sijn tot aen Heijnen veldt groot 10 1/2 morgen.
Doende int geheel 123 morgen 25 roeden".

1722 Marie Barbe Lucie Emilie van der Boije trouwt Charles Joseph d’Overschie.
1722
 14 januari. Gerard Schrivers is gevolmachtigde van de Heer en ontheft Willem van Knippenbergh, t.o.v. president Peter Crommentuyn en schepen Engel Janssen, van zijn eed als substi­tuut-secretaris, omdat Willem een conflict heeft over zijn beloning met schepen Peter Smollers, de vader van de secretaris. Dezelfde dag legt Peter Jurgens de eed als substituut-secreta­ris af. (12)
1722
 17 november. Johan van der Keelen wordt aangesteld als scholtis. Hij legt de eed af voor de president-schepen Peter Crommentuyn en de schepen Peter Smollers. (12)
1724
 “Anno 1724 op de 16, 17 en 18 mei is alhier tot Helden den rogh bevroren en op meer andere dorpen en plaetsen, soodat daer weinigh koren gewassen is,
dit heeft groote armoede veroorsaeckt en honger onder de menschen besonder int jaer 1725, soodat de oost alsdoen wel bescheert was,
maer en heeft niet vroeg rijp konnen worden overmidts het nat weder, soo dat de menschen het koren in ketels hebben moeten droogen en in de ovens om aen broot te geraeken”. Peter Jurgens secr. (31)
1724 Heer Johan Albert Baron van de Boije, Heer van Venraij, Neerijssche, Macken en  Helden en erfvoogd van de stad Roermond verpacht zijn hof, gelegen tot Helden genoemd ten Hove aan Hendrick Willems en zijn huisvrouw. In het pachtcontract staat onder andere vermeld, dat " den Pachter sal gehouden sijn de weijden te suijveren ende de molshoopen te slichten". Ondertekend op "onse Erffvooghdije binnen Ruremonde den 9.february 1724.
1724 Huis ten Hove wordt niet als riddermatig huis erkend.
1725 De oogst verregent en er ontstaan armoede en hongersnood.
1728 Jan Albert sterft op 29 april.
1729
17 mei. “Beleeninghe der Heerlijckheijt Helden door Frederijk Wilhelm bij de Gratie Godts koninck in Pruijssens” aan scholtis en procureur Joes Claessen            
“uit crachte van volmacht hem gegeven bij de vrouwe Graevinne Douariere van Johan Albert van der Boijen”. (Leenprothocoll van het Pruisisch Overkwartier van het Hertogdom Gelre)
De heerlijkheid Venray, verheven door Joh. Claessens, gevolmachtigde van de Gravinne, douairiere van Johan Albert van der Boye,
ten behoeve van hare zoon Johan Albert van der Boije na dode van zijn vader Johan Albert en zijn oudste broer Johan Renier. (32)
  1730 Jan de Beyer, hervormd, verblijft erg vaak op kasteel Macken waar zijn broer, Mr.Johan Jacob de Beyer schepen en advokaat is.
Ook moeder Barbara Huisch, die in 1719 in Emmerik weduwe wordt, woont sedertdien “tho Vierlingsbeek” waar ze in 1759 overlijdt. In Vierlingsbeek is een hervormde gemeenschap. Jan de Beyer is gestorven in de buurt van Kleve. Hij maakt de tekening van kasteel Ten Hove rond 1734.
1732 “In den jaer 1732 is tot Helden ene jongen wolf gevangen door den soon van Jacob Gielen en de weduwe Cluytmans soon”. Peter Jurgens. (4)
1732 9 april sterft Maria Amilia Antoinetta Raba, baronesse van Gelder en Arcen.
Antonetta Petronella Raba barones van der Boye, ongehuwde dochter van Jan Albert en Maria Amalia erft de heerlijkheid Helden en Ten Hoove.
1732 31 oktober. Pastoor Joannes Knippenbergh maakt een nieuw testament. Ongeveer gelijk aan het eerste van 8-8-1721. Hij schenkt veel aan de meisjesschool en aan de armen. (Pastorie Helden)
1733 20 juli. Een deel van den hof Beringen te Helden, verheven door Anselmus Langenacker. (32)
1734 “1734 de 18 januari heeft den onderofficier von Gersdorff met twee boesten van Gelder alhier opt punt der vagebonden geinvigeleert tot den 20 dito, alles richtigh en niemant geattrapeert”. Peter Jurgens. (4)
1734 “Caerte Generale”van de tienden van Helden, vervaardigd in opdracht van de koning van Pruisen om zijn recht op de tienden vast te leggen.
Ten Hoove: kasteel en boerderij zijn omgracht. De ophaalbrug van een oudere kaart aan de rechterkant is verdwenen, toen stond er maar een gebouw.
(33).
1734 “Den 10 en 11 juli 1734 syn door Jan van Oyen en Wilm Areths en Jacob Cluytmans dry jonge wolven gevangen en getoont voor den schepen Peter Gommans en Michiel Smolders. Peter Jurgens. (31)
1734 “In september 1734 is door den soon van Wilm Knippenbergh en andere eenen alden wolff gedoodt; overgelevert aen den amptman Schenck den 7 augusti 1735.
Peter Jurgens. (31)
1735 14 juni. De hof Deekenhorst te Helden, verheven door Gerlaeus Anselmus Joseph Ruys. (32)
1735 10 oktober. Het goed ter Braecken te Helden, verheven door Caspar ten Meulen, voor hem en als leendrager van anderen.(3)
1735 10 oktober “ ’t goedt Ter Braecken  gelegen in de ambte van Kessel, in de kerspel van Helden”, is beleend aan Jasn Jeucken, binnen Gelder. (3)
1735 Karel (Charles) Joseph baron d’Overschie koopt in 1735 het domein Neerijssche.
1736 “1736, den 26 november is Anthoneta Raba, vreulin van der Boye alhier ingeleyt en heeft haeren intree gedaen als heer ofte gebiedende vrouwe deser heerlyckheydt Helden.
Peter Jurgens. (4)
1736
 Antoinette Petronella Raba verblijft enkele jaren op Ten Hoove. Ze laat de kapel op het kasteel inrichten. Ze sterft in stamslot Macken in 1744 en wordt begraven in de kerk van Venray.
1737 De dochter van Jan Albert van der Boije: Jeanne Frederica Beatrix, erfgename van Venray, trouwt met baron Judocus van Hugenpoth de Stockum.
Zij sterft in1740 en hij in 1751.
1738 23 augustus. Het goed ter Braecken te Helden, verheven door Peter Knippenberg voor hem en zijne metgedelingen. (6)
1739 “Anno 1739 van het begin van den winter aff totdat de maend mey gepasseert is geweest, is overmits het continueel nat wedersoo hoogh water geweest
dat de Compe op dese seyde vant dorp nae de Knisper aen tot dien tyd niet en hebben konnen gebouwt worden en oock noch eenigh tydt daernaer,
datter oock om de voorverhaelte reden alhier differente stucken rogh en fait verdroncken is geweest.

Oirkondt Helden 2e juni 1739. P.Jurgens secr. (31)

1740 Frederik II (Frederik de Grote) van Pruisen wordt koning tot 1786, Helden heeft een nieuwe heerser.
Tijdens de Silezische oorlogen in de jaren 1740-1763 heeft Helden veel geleden en moeten er enorme oorlogsschattingen betaald worden.
Op administratief gebied worden veel meer eisen aan de gemeente gesteld.
1740 Jeanne Frederica Beatrix van der Boije sterft.
1742 Antoinetta Petronella Raba krijgt verlof om de mis te lezen in de kapel van Hooff.
1744
 9 maart.  De schepenen van Helden veroordelen drie mannen ter dood, omdat ze in (Maas)Bree in de nacht van 19 op 20 februari het gezin van Peter Hanraets hebben overvallen en beroofd. Ze werden gearresteerd op de Keup. Het vonnis wordt door het hof van Gelder bevestigd en op 21 maart worden de drie in Helden opgehangen.
1744 Antoinetta Petronella Raba van der Boije sterft en wordt begraven in de kerk van Venray.
1744 Nieuwe eigenaar van Hoof: zuster van Antoinette Petronella Raba: Maria Berbe Lucie Amelie van der Boye (Barbara), barones van Neer-Yssche, gehuwd met baron Karel Josef d’Overschie.
Zij wonen niet op ten Hoove of Macken, maar in Neerijssche. Marie Berbe erft ook de voogdij van Roermond en brengt deze in het bezit van de familie d’Overschie.
1744 Tot 1786 bevonden zich gevangeniscellen in het huis Ten Hove, hetgeen blijkt uit een akte d.d. 17 mei 1746.
Volgens dit stuk bevonden zich in het huis ten Hove 3 gevangeniscellen t.w. “eene bij forme van eenen kelder” en twee andere cellen boven.
1745 1 juli. De heerlijkheid Helden, verheven door Johan Albert baron van Overische en Nederische, na dood van Antonette Raba, baronesse v.d.Boye. (5)
1749 22, 23 en 24 april. Raadsheer Heinius neemt namens de koning van Pruisen Helden in bezit. Op 22 april laat hij alle bestuurders en medewerkers de eed van trouw aan de koning afleggen en maakt hij afspraken met de scholtis en de secretaris. Op 23 april bezichtigt hij Startshof, die ook door de koning is aangekocht. Ook regelt hij die dag dat de koningstiende voortaan in drie blokken zal worden verpacht. Op 24 mei benoemt hij Hendrik Jeucken tot gezworene voor de Vosberg, nadat de schepenen  drie kandidaten hadden voorgedragen. (34)
1750 09-03. Heer van Overschie en Neeryssche verklaart dat de koning van Pruisen de aankoopprijs (9200 gl) voor de heerlijkheid Helden heeft voldaan.
De koning is nu heer van Helden. (34)
1750 14 mei “ ’t Leen den hoff die Dekenhorst met allen sijnen toebehoir  ende eenen Camp landts gelegen in den lande van Kessel in de heerlijkheid Helden”
beleend aan Hendrick van Darth, schepen tot Venlo, als hulder van juffrouw Clara Fransisca Ruijs. (3)
1756 De Fransen vallen binnen,er ontstaat grote armoede door de Franse eisen, Helden leent 46.000 gulden, boerderijen worden verlaten, dit duurt tot1763.
1763 De Pruisen keren weer terug en verjagen de Fransen. Belastingverhogingen en economische hervormingen hebben plaats, de kleine boer wordt meer beschermd.
1765 3 augustus ’t Leen den Hoff te Inckefoert gelegen in de ambte van Kessel, in de kerspel van Helden, beleend aan Joannes Nabben, binnen Gelder. (3)
1765 4 augustus  ’t Leen den Hoff te Inckefoert gelegen in de ambte van Kessel, in de kerspel van Helden, beleend aan Peter Inckefort. (3)
1773 De weduwe Hendrick Willems pacht den hof genaamd Ten Hove van baron d'Overschie de Neerijsche.(2)
1776 13 december “’t goedt Ter Braecken  gelegen in de ambte van Kessel, in de kerspel van Helden”, is beleend aan  Francis de Witt, binnen Gelder. (3)
1783 Aanvang bouw nieuw raadhuis.
1784 Boerderij op Zelen wordt gebouwd.
1786 24 Oktober heeft "Joannes Josephus Joncker van Laer den eedt van trouwe namens sijn vrouw vernieuwt van ’t Leen den hoff die Dekenhorst met allen sijnen toebehoir  ende eenen Camp landts gelegen in den lande van Kessel in de heerlijkheid Helden”. (3)
1788 Voltooiing nieuw raadhuis.
1788 28 februari “’t goedt Ter Braecken gelegen in de ambte van Kessel, in de kerspel van Helden”, is beleend aan Matthis van Wis, binnen Gelder. (3)
Voor het vervolg klik hier